گریدر چیست؟(grader) ” گریدر یا شیبساز از ماشینآلات عمرانی مجهز به تیغههای منعطف قابلتنظیم با ساختاری مهندسی جهت تسطیح جاده یا آسفالت سازی است. بدین ترتیب این ماشین قدرتمند دارای یکتیغة بزرگ برای تسطیح سطوح (شکلبندی و تنظیم نهایی هر لایه از راه)، ایجاد توازن و بالانس سازی (تعادل) در قسمتهای گود طبق استانداردهای راهسازی میباشد. بیشتر مدلهای این تجهیزات سنگین دارای ۳ اکسل با یک موتور و کابین تعبیهشده در بالای اکسل عقب یا یک تیغه دوم در جلوی محور جلو جهت انجام بعضی از عملیات معدنی میباشند.
بدین ترتیب مهمترین وسیله برای اجرای عملیات آسفالت، تنظیم شیب، نگهداری و تعمیر جادهها، افزایش بهرهوری کاری، تسطیح خاکریزها، خاکبرداری، کاهش هزینههای زیرسازی و رساندن سطح خاک به خط پروژه است.
آشنایی با انواع گریدر:
گریدرها برحسب نوع موتور، وزن و سوخت مصرفی دارای انواع مختلفی هستند. پس برای شناسایی کامل این دستگاه باید آنها را برحسب این سه مؤلفه مورد ارزیابی و سنجش قرارداد.
- انواع گریدر برحسب نوع موتور:
گریدرهای برحسب نوع موتور به دودسته موتوردار و بدون موتور تقسیم میشوند. نوع فاقد موتور در شرایط خاص مانند سطوحی که خاک آن سخت یا دارای آب باشد، مورداستفاده میباشد. ولی نوع موتوردار آن دارای قدرتی بالاتر بوده و خود در دو نوع گریدرهای سبک (مناسب کارهای معمولی نظیر تسطیح سطوح و پخش مواد) و گریدرهای سنگین (مناسب عملیات سنگین جادهای) ساخته میشود.
- انواع گریدر برحسب وزن:
اگر قصد خرید یا اجاره گریدر رادارید، بررسی وزنهای مختلف این دستگاه نیز مهم است. امروزه گریدرهای سبک با وزن ۹ تن و گریدرهای نیمهسنگین با وزن ۹ تا ۱۲ تن، سنگین با وزن ۱۲ تا ۱۵ تن و فوق سنگین با وزن ۱۵ تا ۲۰ تن موجود هستند.
- انواع گریدر برحسب سوخت:
پرکاربردترین نوع گریدرها با سوخت بنزینی کار میکنند. ولی گریدرهای موتوری دیزلی که از موتورهای دیزلی قوی برای تأمین قدرت و کارایی بیشتر استفاده میکنند و گریدرهای الکتریکی که از موتورهای الکتریکی بهره برده و نسبت به گزینههای دیزلی کمتر آلودگی صوتی و زیستمحیطی ایجاد میکنند، نیز رایج هستند.
کاربردهای گریدر چیست؟
گریدرها عمدتاً برای تسطیح و صافکردن سطوح خاکی، مانند جادهها و زمینهای ساختمانی، استفاده میشوند. همچنین از آنها در عملیات خاکبرداری و شیبدهی، جهت بهبود روان آب و تسهیل زهکشی نیز بهرهبرداری میشود. از عمده کاربردهای این دستگاه در قالب یک فهرست یاد میکنیم.
- مخلوطکردن و پخشکردن خاک و مواد قیری
- خاکبرداری
- ایجاد باند فرودگاه
- برداشتن لایههای سست سطح زمین
- پخشکردن مواد خاکی در سدهای خاکی
- دپو کردن خاک در محل قرضه
- حمل مواد به کنار جادهها
- انجام شیببندیهای دقیق
- بارگیری کامیونها
- برفروبی
- پخشکردن مواد خاکی
- پخش مصالح در شانه سازیهای راه
- بریدن و تراشیدن ترانشهها
- کندن جوی (۷ شکل و ذوزنقهای شکل با ماکزیمم عمق ۳ فوت و عرض ۴ فوت)
- کار در خاک یخزده، یخ و قلوهسنگهای متراکم
- مشخصکردن شانه جاده
قسمتهای تشکیلدهنده گریدر:
قسمتهای تشکیلدهنده گریدر متنوع هستند، اما این اجزا به طور هماهنگ کار میکنند تا قابلیتهای گریدر را افزایش دهند و کارایی آن را در پروژههای عمرانی و جادهسازی بهبود بخشند.
- شاسی و بدنه: در دو مدل کمرشکن و مستقیم تأثیرگذار در افزایش قدرت مانور دستگاه
- تیغه: باقابلیت تعویض لبهها (مستقیم، منحنی و دندانهدار با ارتفاع و ضخامتهای مختلف) و توان قرارگیری در حالتهای مختلف نسبت به دستگاه
- چرخهای جلو: برحسب نوع کارکرد دستگاه دارای قابلیت متمایلشدن به جهتهای جانبی و تحمل وزن وارده از عملیات سنگین
- ترمزها: (در دو نوع کفشک و دیسک چندمنظوره) روی چرخهای دستگاه در عقب ماشین با کارکرد فشار هیدرولیکی
- سیستم حرکتی: ۶ تا ۹ عدد دندهجلو و ۲ تا ۹ عدد دندهعقب
- موتور: منبع اصلی قدرت گریدر
- چرخهای عقب: برای حرکت گریدر و انتقال نیرو، معمولاً دارای سیستم محرک بهصورت ۲WD یا ۴WD
- سیستم هیدرولیک: برای تنظیم ارتفاع و زاویه تیغه و کنترل دیگر فعالیتها
- کنسول کنترل: برای هدایت و کنترل عملکرد گریدر، شامل جویاستیکها و دکمههای کنترلی
- سیستم تعلیق: برای بهبود راحتی و کنترل در حین حرکت گریدر در زمینهای ناهموار
عوامل تأثیرگذار بر ظرفیت گریدر:
عوامل تأثیرگذار بر ظرفیت گریدر شامل نوع و قدرت موتور و همچنین طراحی، ارتفاع و اندازه تیغه آن است. قدرت موتور تعیینکننده توان اجرای کار در شرایط مختلف و اندازه تیغه تأثیر مستقیم بر عرض و عمق عملیات خاکبرداری یا تسطیح دارد.
مزایای برتر گریدر:
گریدرها به دلیل دقت بالا در تسطیح و شیبدهی، کارایی بالایی در پروژههای عمرانی دارند. همچنین سرعت عمل آنها در خاکبرداری و آمادهسازی زمین، زمان و هزینهها را کاهش میدهد. علاوه بر این، طراحی قابلتنظیم تیغهها به آنها اجازه میدهد تا در شرایط مختلف و انواع زمینها بهسهولت کار کنند. امکان حرکت روبهعقب به کمکگیربکس عقب، قابلیت تنظیم چرخهای جلویی و امکان دورزدن ایمن و کار در خاک یخزده، یخ و قلوهسنگهای متراکم نیز این ماشینها را بسیار کارآمد ساخته است.
تفاوت گریدر با بیل مکانیکی و بولدوزر:
گریدر عمدتاً برای تسطیح و ایجاد شیبهای دقیق در سطوح خاکی استفاده میشود. درحالیکه بیل مکانیکی برای حفاری، جابهجایی و بارگیری مواد خاکی و سنگی به کار میرود. بولدوزر با تیغههای بزرگ و ثابت، برای خاکبرداری، حمل و فشردهسازی زمین در پروژههای بزرگ کاربرد دارد. بهطورکلی، هر یک از این ماشینآلات با طراحی خاص خود برای وظایف مشخصی در صنعت ساختوساز و عمرانی به کار میروند.
نکات ایمنی در کار با گریدر:
گریدر یک ماشین قدرتمند با ساختاری مناسب و اصولی است، اما در حین کار با آن باید نکاتی را مدنظر قرارداد. چراکه رعایت این نکات به کاهش حوادث و افزایش ایمنی در عملیات کاری با گریدر کمک میکند.
- بررسی وضعیت ماشین ازنظر عملکرد و شرایط فنی (عدم وجود مشکلاتی مانند نشتی روغن یا نقص در سیستمهای هیدرولیکی)
- ایجاد محیط کار ایمن (آزاد از موانع و خطرات و قرارگیری کارگران در فاصله ایمن از ماشین)
- انجام عملکرد بادقت و دور از حرکات ناگهانی یا سریع بهمنظور کاهش احتمال بروز آسیب
- ایجاد نقاط ایستایی واضح و علامتهای خطر در محیط کار و استفاده از تجهیزات حفاظتی و ایمنی فردی (کلاه ایمنی، عینک محافظ، دستکش و کفشهای ایمنی)
- عدم استفاده از گریدر در شرایط نامساعد جوی، مانند باران یا برف، جهت پیشگیری از لغزش
- حذف پیچ و دورزدنهای غیرضروری
- استفاده از دندهعقب در گذرهای کمتر از 300 متر
- جابهجایی مواد کندهشده و ریسه شده قبل از مرتفعشدن توده خاک، جهت جلوگیری از ایجاد مزاحمت در کار عادی دستگاه
- تنظیم ارتفاع مواد خاکی توسط کمپرسیها متناسب با ارتفاع تیغه گریدر
- بهکارگیری رانندگان ماهر آشنا به نحوه عملکرد، کنترل و محدودیتهای دستگاه، جهت ایمنی و کاهش زمان و هزینه کار
- تعبیه تعداد مناسب دندانه بر روی تیغه در صورت وجود خاک سفت
معروفترین مدلهای گریدر در بازار ایران:
گریدر کوماتسو 661 با موتور قوی و عملکرد بالا برای تسطیح جادهها و پروژههای سنگین عمرانی مناسب است و به دلیل دقت و کاراییاش در بازار ایران محبوبیت دارد. بعدازآن گریدر کوماتسو 705 با تیغههای قابل تنظیم، سیستم هیدرولیکی پیشرفته، قابلیت تسطیح دقیق و سرعتبالا در کنار گریدر کوماتسو 825 با امکانات پیشرفتهای مانند سیستم استریمینگ الکترونیکی و قدرت مانور بالا در زمینهای ناهموار از برترینهای موجود در بازار ایران به شمار میروند.
سؤالات متداول:
1- گریدر چگونه عمل میکند و چه وظایفی را انجام میدهد؟
گریدرها با استفاده از تیغههای قابلتنظیم خود برای تسطیح سطوح زمین، ایجاد شیبهای مناسب و آمادهسازی سطوح برای آسفالت یا سایر پوششها به کار میروند. آنها معمولاً در پروژههای جادهسازی و ساختوسازها استفاده میشوند.
2- چگونه میتوان ایمنی را هنگام کار با گریدر تضمین کرد؟
برای تضمین ایمنی هنگام کار با گریدر، اپراتورها باید آموزشهای لازم را دیده، تجهیزات حفاظتی مناسب استفاده کنند، قبل از شروع کار ماشین را بررسی کرده و محیط کار را از موانع و خطرات پاکسازی نمایند. همچنین باید از پروتکلهای ایمنی و دستورالعملهای کاری پیروی کنند.